Đơn hụt đau nhất của mình là một hợp đồng thuê máy in cho một trường mầm non tư. Ba buổi gặp, hai lần sửa báo giá, cô hiệu trưởng nói “được rồi, em làm hợp đồng đi”. Mình về soạn hợp đồng, gửi qua email, rồi chờ. Hai tuần sau trường ký với bên khác. Lý do: bên kia tới tận nơi, ngồi đọc hợp đồng cùng cô và giải thích từng điều khoản. Mình đã nghĩ việc chốt xong từ lúc cô nói “được rồi”.
Từ đó mình hiểu kỹ năng chốt sale hiệu quả không phải là thuộc vài câu chốt thần thánh. Nó là chuỗi việc nhỏ từ lúc mới gặp tới lúc tiền về tài khoản, và chỗ hụt thường nằm ở những bước tưởng như đã xong.
Chốt sale bắt đầu từ lúc nào?
Từ câu hỏi đầu tiên, chứ không phải ở phút cuối. Nếu bạn hiểu sai nhu cầu ngay từ đầu, đến lúc chốt bạn chỉ còn cách ép. Ngược lại, khi khách thấy rõ phương án bạn đưa giải quyết đúng chuyện họ đang khổ, quyết định mua gần như tự đến.
Mình hay dùng một phép thử. Trước khi đưa đề nghị, mình nhắc lại vấn đề của khách bằng lời của họ: “Như anh nói thì kho bên anh hay bị lệch số vì nhân viên ghi sổ tay, cuối tháng kiểm mất hai ngày, đúng không ạ?”. Nếu khách gật, mình đi tiếp. Nếu khách sửa lại, thì may quá, mình vừa tránh được một màn chào hàng trật đường ray.
Làm sao biết khách đã sẵn sàng?
Khách hiếm khi nói “tôi muốn mua”. Họ gửi tín hiệu mua (buying signal, những câu hỏi hay hành động cho thấy họ đang hình dung việc dùng sản phẩm). Học nhận ra những tín hiệu này là phần đáng luyện nhất.
Tín hiệu bằng lời hay gặp là các câu hỏi về chuyện sau khi mua: giao hàng mất mấy ngày, bảo hành ở đâu, thanh toán chia mấy đợt được không, nếu nhân viên chị không biết dùng thì ai hướng dẫn. Khách chưa định mua sẽ không hỏi tới chuyện đó.
Tín hiệu không bằng lời thì tinh hơn. Khách gọi thêm người khác vào phòng, thường là kế toán hoặc người sẽ trực tiếp dùng. Khách cầm tờ báo giá lên đọc lại lần nữa. Khách bắt đầu nói “mình” thay vì “bên em”: “nếu mình lắp thì để ở phòng nào?”. Khi thấy những dấu hiệu đó, đừng tiếp tục giới thiệu thêm tính năng. Đó là lúc chuyển sang bước tiếp theo.
Đưa đề nghị chốt thế nào cho tự nhiên?
Cách mình dùng nhiều nhất là đề nghị một bước cụ thể, nhỏ, dễ nói có. Không phải “anh có mua không ạ?”, mà là “em gửi hợp đồng nháp để anh với kế toán xem trước thứ Năm nhé?” hay “mình chọn giao đợt đầu vào đầu tuần sau hay giữa tuần ạ?”.
Dân sale gọi kiểu sau là chốt lựa chọn (đưa hai phương án đều dẫn tới mua). Nó hiệu quả, nhưng dùng khi khách chưa sẵn sàng thì nghe rất lộ, giống bẫy. Chỉ dùng khi đã thấy tín hiệu mua rõ ràng.
Sau khi đưa đề nghị thì im lặng. Đây là phần khó nhất với mình hồi mới làm. Khoảng lặng ba, bốn giây làm người ta muốn nói tiếp để lấp, và người lấp thường là sale, bằng một câu kiểu “hoặc nếu anh thấy đắt thì em xin thêm giảm giá”. Tự mình phá giá trước khi khách kịp nói gì. Đừng nói. Để khách trả lời.
Phần chốt này dĩ nhiên chỉ là một mắt xích. Muốn thấy nó nối với tìm khách, khai thác nhu cầu và chăm sóc sau bán ra sao thì đọc thêm phần kỹ năng cốt lõi của nghề bán hàng trong bài tổng quan.
Khách từ chối thì nói gì tiếp?
Lời từ chối hiếm khi là “không” thật. Thường nó có nghĩa là khách còn một điều chưa được trả lời. Việc của mình là tìm ra điều đó, không phải cãi cho thắng. Dưới đây là mấy câu mình nghe nhiều nhất và cách mình xử lý.
“Để chị suy nghĩ thêm”
Câu này có thể là thật, cũng có thể là cách từ chối lịch sự. Mình không ép, nhưng hỏi một câu: “Dạ, chị đang cân nhắc phần nào nhất ạ, giá, thời gian triển khai hay chị cần hỏi thêm ai?”. Nhiều khi khách nói ra luôn một lo lắng cụ thể mà mình xử lý được tại chỗ. Nếu khách vẫn muốn nghĩ thì hẹn thời điểm gọi lại cụ thể, ghi vào lịch, chứ không để “khi nào chị nghĩ xong chị báo”.
“Giá cao quá”
Phản xạ của người mới là giảm giá ngay. Mình từng làm vậy và nhận ra hai chuyện: khách vẫn chưa chắc mua, và giờ họ biết giá của mình còn xuống được nữa. Cách tốt hơn là hỏi “cao hơn so với gì ạ?”. Nếu khách so với bên khác, mình xem họ có so cùng điều kiện không, bảo hành, lắp đặt, phí phát sinh. Nếu khách so với ngân sách, mình xem có gói nhỏ hơn hay chia đợt thanh toán được không. Giảm giá là lựa chọn cuối, và khi giảm thì nên đổi lấy một thứ gì đó, như ký hợp đồng dài hơn hoặc thanh toán sớm.
“Bên chị đang dùng chỗ khác rồi”
Đây là câu mình thích nghe, vì nó nghĩa là khách có nhu cầu thật. Mình không chê đối thủ. Mình hỏi “chị thấy bên đó ổn nhất ở điểm gì, và có chỗ nào chị muốn tốt hơn không?”. Gần như ai cũng có ít nhất một điều không hài lòng. Đó là chỗ mình bắt đầu.
“Gửi em tài liệu qua email đi”
Nhiều khi đây là cách khách kết thúc cuộc gọi cho nhanh. Mình vẫn gửi, nhưng hỏi trước “chị muốn xem phần nào nhất để em gửi đúng phần đó?”, và hẹn luôn ngày gọi lại để trao đổi về tài liệu. Gửi xong mà không hẹn thì gần như chắc tài liệu nằm im trong hộp thư.
Những lỗi khiến đơn tuột ở phút cuối?
Lỗi đầu tiên mình đã kể ở trên: coi lời đồng ý miệng là xong. Từ “được rồi” tới chữ ký còn cả một quãng, có hợp đồng, có duyệt nội bộ phía khách, có người khác chen vào. Bám sát quãng đó, có mặt khi cần, trả lời câu hỏi về điều khoản ngay trong ngày.
Lỗi thứ hai là nói quá nhiều. Càng gần lúc chốt, người mới càng hồi hộp và càng nói, đôi khi nói ra cả điểm yếu của sản phẩm mà khách chưa hỏi tới.
Lỗi thứ ba là hứa vượt khả năng. “Dạ bên em giao trong 24 giờ” trong khi kho đang hết hàng. Đơn chốt được, nhưng khách cũ biến thành khách giận, và họ kể với người khác.
Lỗi thứ tư khó thấy hơn: chốt quá sớm. Mới gặp lần đầu đã đưa hợp đồng, khách cảm thấy bị dồn và lùi lại. Mỗi ngành có nhịp riêng. Bán lẻ có thể chốt trong mười lăm phút, bán phần mềm cho doanh nghiệp có thể cần ba tháng.
Còn một điều nữa mình muốn nói thẳng: đừng dùng chiêu tạo khan hiếm giả, kiểu “chỉ còn hai suất ưu đãi hôm nay” khi thật ra không phải vậy. Chốt được một đơn nhưng khi khách phát hiện thì bạn mất luôn những đơn sau từ họ và từ những người họ quen.
Luyện thế nào cho tiến bộ?
Mình không biết cách nào nhanh hơn việc ghi chép. Sau mỗi đơn thành hay hụt, ghi ba dòng: khách lo điều gì, mình nói gì ở lúc quyết định, kết quả ra sao. Sau vài tháng nhìn lại sẽ thấy quy luật, ví dụ mình hay mất đơn ở những khách hỏi về bảo hành, nghĩa là mình cần chuẩn bị phần đó kỹ hơn.
Cách thứ hai là đóng vai với đồng nghiệp. Một người làm khách khó tính, một người làm sale, ghi âm lại. Ngại lắm, nhưng sau mấy buổi bạn sẽ thấy mình có những câu cửa miệng làm khách mất kiên nhẫn mà trước giờ không nhận ra.
Mấy từ trong nghề
Closing là bước chốt, tức lúc chuyển từ trao đổi sang cam kết mua. Objection là lời phản đối hay băn khoăn của khách, thứ cần xử lý chứ không cần đánh bại. Trial close là câu chốt thử, hỏi nhẹ để dò xem khách đã sẵn sàng chưa, ví dụ “nếu giải quyết được chuyện lắp đặt thì anh thấy phương án này ổn chưa ạ?”.