Sales funnel (phễu bán hàng) là gì và người làm sales dùng nó thế nào

Hồi mới làm trưởng nhóm, mình có thói quen mỗi chiều thứ Sáu vẽ lên bảng trắng một hình tam giác ngược, chia làm năm tầng, ghi số người ở mỗi tầng trong tuần. Nhóm cười bảo anh lại vẽ cái phễu. Nhưng chỉ sau vài tuần, mấy bạn bắt đầu tự đến hỏi: tuần này tầng hai của em sao ít vậy anh?

Cái hình đó là sales funnel, hay phễu bán hàng. Nghe như từ của dân marketing, nhưng thực ra người dùng nó nhiều nhất hằng ngày lại là sales.

Phễu bán hàng là cái gì, nói cho dễ hiểu?

Hình dung bạn đổ một trăm người vào miệng phễu. Họ là những người lần đầu biết tới sản phẩm của bạn. Đi xuống từng tầng, số người giảm dần: một phần quan tâm, một phần chịu nói chuyện, một phần nhận báo giá, và cuối cùng vài người mua. Phễu bán hàng chỉ là cách mô tả quá trình đó theo từng bước, để bạn đếm được ở mỗi bước còn lại bao nhiêu người.

Tại sao phễu mà không phải ống? Vì ở bước nào cũng có người rơi ra, và đó là chuyện bình thường. Không ai chốt được tất cả. Cái đáng quan tâm là họ rơi ở đâu, rơi nhiều hơn bình thường hay không.

Có nhiều cách chia tầng. Sách marketing hay dùng mô hình AIDA (Attention, Interest, Desire, Action, tức chú ý, quan tâm, mong muốn, hành động). Trong công việc sales hằng ngày, mình thấy chia theo hành động cụ thể dễ dùng hơn, vì đếm được.

Các tầng của phễu trông ra sao trong thực tế?

Mình lấy ví dụ một nhóm bán thiết bị lọc nước cho văn phòng và nhà xưởng, kiểu B2B nhỏ. Mỗi công ty sẽ có tầng khác một chút, nhưng khung chung giống nhau.

Tầng đầu: có tên, có số điện thoại

Đây là lead theo nghĩa rộng nhất: một người hoặc một công ty mà bạn có thông tin liên hệ và có khả năng cần sản phẩm. Nguồn có thể là form trên website, danh sách từ hội chợ, khách cũ giới thiệu, hoặc bạn tự đi tìm trên các trang danh bạ doanh nghiệp. Ở tầng này chưa ai hứa hẹn gì cả.

Tầng hai: đã nói chuyện và thấy có nhu cầu thật

Sau cuộc gọi đầu hoặc buổi trao đổi ngắn, bạn biết họ có vấn đề mà sản phẩm giải quyết được, có người chịu trách nhiệm quyết định, và thời gian mua không quá xa. Nhiều công ty gọi tầng này là lead đã được sàng lọc. Phần lớn số rơi của phễu nằm ngay giữa tầng một và tầng hai, vì rất nhiều người để lại số chỉ để xem giá.

Tầng ba: khảo sát, demo, gửi đề xuất

Bạn tới tận nơi xem nguồn nước, đo lưu lượng, hoặc demo sản phẩm. Sau đó là báo giá hay đề xuất có cấu hình cụ thể. Tầng này tốn thời gian nhất của sales, nên mình luôn dặn nhóm đừng đưa người chưa qua tầng hai lên đây.

Tầng bốn: thương lượng

Khách so với vài bên khác, hỏi chiết khấu, đòi thêm bảo hành, xin chia đợt thanh toán. Ở tầng này người ta ít khi rơi vì sản phẩm, mà hay rơi vì giá, vì điều khoản, hoặc vì bạn theo sát chưa đủ.

Tầng cuối: ký, thanh toán, rồi mua lại

Nhiều người dừng phễu ở chỗ ký hợp đồng. Mình thì thêm một tầng sau đó: khách có quay lại mua lõi lọc thay định kỳ không, có giới thiệu thêm ai không. Với dòng sản phẩm có vật tư tiêu hao, phần doanh thu sau bán nhiều khi đáng kể hơn đơn đầu.

Nhân viên kinh doanh đọc phễu để làm gì?

Câu trả lời ngắn: để biết nên làm gì vào tuần sau. Người làm sales có thói quen đánh giá mình bằng doanh số cuối tháng, nhưng doanh số chỉ là tầng cuối. Nhìn cả phễu, bạn sẽ thấy vấn đề sớm hơn nhiều. Phần này nằm trong mảng kiến thức nền của nghề kinh doanh mà mình nghĩ ai làm sales cũng nên nắm từ năm đầu.

Thứ nhất, nó cho biết bạn thiếu đầu vào hay thiếu khả năng chuyển đổi. Hai bạn cùng hụt chỉ tiêu, nhưng một bạn có rất ít lead ở tầng đầu, còn bạn kia có nhiều lead mà kẹt ở tầng ba. Bạn đầu cần đi tìm khách nhiều hơn. Bạn sau cần học cách làm đề xuất, cách demo, hoặc cách sàng lọc kỹ hơn ở tầng hai để không lãng phí thời gian.

Thứ hai, nó giúp đoán doanh số. Nếu tỷ lệ chuyển từ tầng ba xuống tầng cuối của bạn ổn định quanh một mức nào đó trong mấy tháng qua, nhìn số đề xuất đang mở là ước được tháng sau sẽ ra sao. Không chính xác tuyệt đối, nhưng đủ để biết có nên hoảng hay không.

Thứ ba, nó giúp bạn nói chuyện với quản lý bằng số. “Em đang cố” khác hẳn “tuần này em có mười hai cuộc hẹn mới, nhưng tỷ lệ ra đề xuất thấp, em đang xem lại câu hỏi khảo sát”.

Phễu bị rò thì sửa ở đâu trước?

Mình hay bắt đầu từ chỗ rơi nhiều nhất so với bình thường của chính người đó, không so với người khác. Mỗi người có kiểu khách và kiểu bán riêng, so ngang dễ ra kết luận sai.

Nếu rơi nhiều giữa tầng một và hai, thường là nguồn lead không đúng đối tượng, hoặc cuộc gọi đầu quá vội. Thử đổi cách mở lời: hỏi về tình trạng hiện tại của họ trước khi giới thiệu sản phẩm. Với nhóm lọc nước, chỉ cần đổi từ “bên em có máy lọc nước” sang “bên anh chị đang dùng nước bình hay nước máy qua lọc” là số người chịu nói tiếp tăng lên khá rõ.

Nếu rơi giữa tầng ba và bốn, xem lại đề xuất. Đề xuất có trả lời đúng vấn đề khách nêu ra ở buổi khảo sát không, hay là bản mẫu đổi tên công ty? Có gọi lại sau khi gửi không? Rất nhiều đơn chết chỉ vì gửi báo giá rồi đợi.

Nếu rơi ở tầng thương lượng, ngồi nghe lại các lý do mất đơn. Nếu hầu hết vì giá, có thể bạn đang bán cho nhầm phân khúc, hoặc chưa cho khách thấy phần giá trị nằm ngoài con số. Nếu vì “để bên anh cân nhắc thêm” rồi im lặng, thì khả năng cao bạn chưa gặp đúng người ra quyết định.

Còn một kiểu rò ít ai để ý: khách mua xong rồi đi luôn. Một cuộc gọi hỏi thăm sau một tháng, một lời nhắc thay lõi đúng hạn, tốn rất ít công nhưng giữ khách ở lại lâu hơn.

Có cần phần mềm mới quản lý phễu được không?

Không bắt buộc. Nhóm mình dùng Google Sheets trong cả năm đầu, mỗi khách một dòng, cột trạng thái ghi đang ở tầng nào và ngày chuyển tầng. Khi số khách lên tới vài trăm và nhiều người cùng làm thì mới chuyển sang CRM (phần mềm quản lý quan hệ khách hàng). Các bản như HubSpot, Zoho hay Salesforce đều có màn hình phễu dạng cột kéo thả, nhìn rất trực quan.

Cái quan trọng hơn công cụ là kỷ luật cập nhật. Phễu chỉ đúng khi mọi người ghi lại ngay sau mỗi cuộc gọi, mỗi buổi gặp. Phễu để hai tuần không ai đụng thì chỉ là hình vẽ.

Mấy từ trong nghề

MQL (marketing qualified lead) là khách tiềm năng mà bộ phận marketing đánh giá là đủ quan tâm để chuyển cho sales. SQL (sales qualified lead) là khách đã được sales nói chuyện và xác nhận có nhu cầu, có ngân sách, có người quyết định. Conversion rate là tỷ lệ chuyển đổi từ tầng này xuống tầng kế tiếp, thường tính theo phần trăm. Churn là tỷ lệ khách ngừng mua hoặc không gia hạn sau một khoảng thời gian.