Bán hàng B2B khác B2C thế nào? Chuyện người mua, thời gian và cách nói

Mình bắt đầu bằng việc đứng quầy bán điện thoại, sau ba năm thì chuyển sang bán phần mềm quản lý kho cho doanh nghiệp. Tuần đầu ở chỗ mới, mình vẫn giữ thói quen cũ: gặp ai cũng cố chốt ngay trong buổi. Kết quả là bị một chị trưởng phòng mua hàng nói thẳng: “Em về đi, bên chị còn phải họp ba vòng nữa.”

Câu đó mình nhớ tới giờ, vì nó gói gần hết khác biệt giữa hai kiểu bán.

Người mua là ai, và ai mới là người gật đầu?

Trong B2C (business to consumer, bán cho người tiêu dùng cá nhân), người hỏi giá thường cũng là người trả tiền và người dùng sản phẩm. Có khi thêm vợ hoặc chồng góp ý, nhưng quyết định gói trong một hai người, xảy ra ngay tại chỗ hoặc trong vài ngày.

Còn B2B (business to business, bán cho tổ chức) thì người nói chuyện với bạn đầu tiên hiếm khi là người ký. Một đơn phần mềm hồi đó của mình đi qua nhân viên kho dùng thử, trưởng kho đánh giá, phòng IT hỏi về bảo mật, kế toán so báo giá, rồi mới tới giám đốc. Mỗi người quan tâm một thứ khác nhau. Nhân viên kho cần dễ dùng. Kế toán cần rẻ và xuất hóa đơn đúng. Giám đốc muốn biết bao lâu thì thấy hiệu quả.

Bán B2B là bán cho cả một nhóm người có mối lo khác nhau, và việc của sales là tìm ra từng người đó trước khi đối thủ tìm ra.

Thời gian và giá trị một đơn chênh nhau ra sao?

Đứng quầy, một ngày mình có thể chốt vài chục đơn nhỏ. Sang B2B, có quý mình chỉ ký được hai hợp đồng nhưng mỗi hợp đồng kéo dài cả năm, kèm gia hạn. Chu kỳ bán từ lúc gặp lần đầu tới lúc ký thường tính bằng tuần, bằng tháng, có dự án lớn kéo cả năm vì phải chờ ngân sách năm sau.

Điều này đổi luôn cách bạn chịu áp lực. Ở B2C, một ngày xấu thì mai làm lại. Ở B2B, mất một khách lớn có thể kéo tụt cả quý, và bạn phải nuôi nhiều cơ hội song song để không phụ thuộc vào một chỗ. Ai quen cảm giác chốt nhanh, thấy kết quả ngay sẽ thấy B2B chậm tới phát bực trong mấy tháng đầu.

Cách nói chuyện và theo khách khác nhau thế nào?

Với khách lẻ, cảm xúc đi trước khá nhiều. Một câu khen đúng chỗ, một màn trải nghiệm sản phẩm tận tay, một chương trình giảm giá hết hạn hôm nay là đủ để người ta quyết. Sales B2C giỏi thường đọc người rất nhanh và tạo được thiện cảm trong vài phút.

Khách doanh nghiệp vẫn là con người, cũng có thích hay không thích bạn. Nhưng họ phải giải trình với cấp trên, nên cần lý lẽ viết ra giấy được: tiết kiệm bao nhiêu giờ công, giảm lỗi ở khâu nào, so với cách đang làm thì rủi ro chỗ nào. Mình học cách soạn đề xuất, làm bảng so sánh, gửi email tóm tắt sau mỗi buổi họp để người không dự họp cũng nắm được. Mấy việc giấy tờ đó chiếm không ít thời gian, nhiều hơn mình tưởng.

Chuyện sau bán cũng khác. B2C nhiều khi bán xong là xong, trừ khi bạn làm mảng cần khách quay lại. B2B thì hợp đồng ký rồi mới bắt đầu phần nặng: triển khai, xử lý phàn nàn, gia hạn, bán thêm. Ở nhiều công ty, người làm account management (quản lý và chăm sóc một nhóm khách doanh nghiệp đang có) được đánh giá bằng tỷ lệ gia hạn chứ không chỉ doanh số mới.

Mới vào nghề thì nên chọn bên nào?

Không có bên nào dễ hơn hẳn, chỉ có bên hợp với bạn hơn ở thời điểm này. Bạn có thể xem thêm nghề bán hàng trong các mô hình khác nhau để hình dung các vị trí cụ thể, còn dưới đây là cách mình hay khuyên người mới.

Nếu bạn chưa có kinh nghiệm, muốn quen với việc bị từ chối và cần phản hồi nhanh để biết mình làm đúng hay sai, B2C là chỗ tập rất tốt. Bán lẻ, bán qua điện thoại, tư vấn tại showroom giúp bạn gặp nhiều người trong thời gian ngắn. Sau một hai năm, kỹ năng mở lời và xử lý phản đối sẽ khá chắc tay.

Nếu bạn kiên nhẫn, thích tìm hiểu một ngành sâu, viết lách ổn và chịu được việc ba tháng chưa có đơn, B2B sẽ hợp hơn. Nhiều bạn có nền kỹ thuật như cơ khí, IT, hóa chất chuyển sang bán B2B rất ổn vì nói được ngôn ngữ của khách.

Có bạn hỏi mình: làm B2C rồi chuyển B2B có khó không? Khó ở chỗ bỏ thói quen đẩy nhanh, nhưng phần nền như nghe khách và chịu từ chối thì mang qua được nguyên. Lại có bạn hỏi ngược lại, B2B quay về B2C thì sao? Mình thấy ít người làm vậy, chủ yếu vì quen nhịp chậm rồi thì nhịp đếm đơn từng giờ sẽ hơi sốc. Câu thứ ba hay gặp là bên nào thu nhập tốt hơn. Câu này mình không trả lời bằng một bên được, vì nó phụ thuộc sản phẩm, cơ chế hoa hồng của từng công ty và năng lực của bạn, chứ không phụ thuộc chữ B2B hay B2C.

Còn chọn chưa được thì cứ bắt đầu từ chỗ đang có cơ hội. Mình cũng từng không định bán phần mềm.