Tháng đầu tiên mình nhận chỉ tiêu, sếp đưa một tờ giấy ghi đúng một dòng: doanh số tháng này. Không có số cuộc gọi, không có số lần gặp khách, không ai nói con số đó được tính từ đâu ra. Ba tuần đầu mình chạy lung tung, tuần cuối hoảng, gọi cho mọi người quen. Cuối tháng đạt hơn sáu mươi phần trăm và không hiểu vì sao mình hụt.
Sau này ngồi ở vị trí người giao chỉ tiêu, mình mới thấy vấn đề không nằm ở con số to hay nhỏ. Nó nằm ở chỗ con số đó có đi kèm “đường đi” hay không. Bài này mình viết lại cách mình đặt KPI doanh số cho nhân viên kinh doanh trong nhóm, và cách chính người nhận chỉ tiêu tự theo dõi để không bị bất ngờ vào ngày cuối tháng.
KPI doanh số thực ra gồm những con số nào?
Hầu hết mọi người nghĩ KPI sales chỉ là doanh thu. Đúng là doanh thu là thứ cuối cùng công ty nhìn vào, nhưng nếu chỉ giao doanh thu thì người quản lý gần như mù cho tới khi hết kỳ. Mình chia thành hai lớp.
Lớp thứ nhất là lagging indicator (chỉ số kết quả, nhìn thấy sau khi mọi việc đã xảy ra): doanh thu, số hợp đồng ký, giá trị đơn trung bình, tỷ lệ thu hồi công nợ. Lớp thứ hai là leading indicator (chỉ số hoạt động, đo những việc làm hằng ngày dẫn tới kết quả): số cuộc gọi có kết nối, số buổi hẹn gặp, số báo giá gửi đi, số khách mới được đưa vào danh sách theo dõi.
Lớp kết quả cho biết bạn đang ở đâu, lớp hoạt động cho biết tuần sau bạn sẽ ở đâu. Một bạn sales mà giữa tháng doanh thu mới đạt ba mươi phần trăm nhưng số báo giá đang treo nhiều gấp đôi bình thường thì mình không lo lắm. Ngược lại, doanh thu nhìn ổn nhưng hai tuần không có cuộc hẹn mới nào thì tháng sau gần như sẽ hụt.
| Chỉ số | Loại | Mình xem bao lâu một lần |
|---|---|---|
| Doanh thu đã ghi nhận | Kết quả | Hằng tuần, chốt cuối tháng |
| Số hợp đồng mới | Kết quả | Hằng tuần |
| Cuộc gọi có kết nối | Hoạt động | Hằng ngày |
| Buổi hẹn gặp hoặc demo | Hoạt động | Hằng tuần |
| Báo giá đang chờ phản hồi | Hoạt động | Hai lần một tuần |
| Công nợ quá hạn | Kết quả | Hằng tuần |
Không phải nhóm nào cũng cần đủ sáu dòng này. Bán lẻ tại cửa hàng thì “cuộc gọi” gần như vô nghĩa, thay bằng số lượt khách được tư vấn và số đơn kèm thêm sản phẩm. Bán dự án B2B chu kỳ dài thì số hợp đồng tháng có thể bằng không mà vẫn bình thường.
Con số chỉ tiêu nên lấy từ đâu ra?
Cách mình hay dùng là tính ngược. Bắt đầu từ doanh thu cần đạt, chia cho giá trị đơn trung bình để ra số đơn. Lấy số đơn chia cho tỷ lệ chốt từ báo giá ra số báo giá cần gửi. Rồi tiếp tục lùi về số buổi hẹn, số cuộc gọi.
Ví dụ đơn giản cho dễ hình dung: cần mười đơn, tỷ lệ chốt từ báo giá của bạn đó khoảng một phần ba thì phải có ba mươi báo giá. Nếu cứ hai buổi gặp ra được một báo giá thì cần sáu mươi buổi gặp, tức mỗi tuần mười lăm buổi. Tới đây cả hai bên nhìn vào là biết ngay chỉ tiêu này có làm nổi không. Mười lăm buổi gặp một tuần với sản phẩm phải đi demo tận nơi thì không ai làm được, nghĩa là phải sửa doanh thu, hoặc sửa cách tiếp cận.
Mấy cái tỷ lệ kia không được đoán. Lấy từ dữ liệu ba đến sáu tháng gần nhất của chính người đó, ghi trong CRM hoặc file Excel cũng được. Người mới chưa có lịch sử thì mình lấy trung bình của nhóm rồi trừ hao, thường giao thấp hơn hẳn cho hai tháng đầu.
Có vài thứ mình rút ra sau khá nhiều lần giao sai:
– Chỉ tiêu tăng theo từng bậc so với kỳ trước dễ được chấp nhận hơn là nhảy vọt chỉ vì công ty muốn.
– Tháng có Tết, có kỳ nghỉ dài hoặc mùa thấp điểm của ngành khách hàng thì phải chỉnh, đừng chia đều mười hai tháng.
– Mỗi người nên có tối đa bốn, năm chỉ số được theo dõi chính thức, nhiều hơn thì không ai nhớ mà làm.
Một chuyện nữa là chỉ tiêu nên được nói chuyện, không chỉ được giao. Mình luôn ngồi với từng người, đưa phép tính ngược ra và hỏi họ thấy chỗ nào không thực tế. Lần nào cũng có ít nhất một chi tiết mình không biết, kiểu khách lớn của bạn đó đang đổi người phụ trách mua hàng, hay một đại lý sắp ngừng nhập.
Theo dõi thế nào để không bị bất ngờ cuối tháng?
Nếu bạn đang đọc bài này với tư cách người nhận chỉ tiêu, phần này dành cho bạn nhiều hơn. Áp lực thật của nghề không phải là con số, mà là cảm giác không biết mình đang trượt bao xa. Mình có viết riêng về áp lực và chỉ tiêu trong nghề kinh doanh trong bài tổng quan, ở đây chỉ nói chuyện thao tác.
Mỗi sáng thứ Hai, mình mở một bảng nhỏ gồm ba cột: chỉ tiêu tháng, đã đạt, còn lại chia cho số ngày làm việc còn lại. Cột cuối quan trọng nhất vì nó biến một con số lớn thành con số của tuần này. Đang ngày 10 mà cột cuối nhảy lên gấp rưỡi mức ban đầu thì đó là tín hiệu phải làm gì đó ngay, không đợi tới ngày 25.
Thứ hai là nhìn vào pipeline (danh sách các cơ hội đang theo đuổi, xếp theo giai đoạn). Mình hay áp hệ số cho từng giai đoạn: mới hẹn gặp tính rất thấp, đã gửi báo giá tính khoảng một nửa, đã thương lượng điều khoản thì tính cao hơn. Cộng lại ra một con số ước tính, so với phần còn thiếu. Pipeline có trọng số nhỏ hơn phần còn thiếu thì tuần này phải đi kiếm khách mới, chứ ngồi chăm mấy khách cũ không đủ.
Thứ ba, ghi lại vì sao mất đơn. Chỉ cần một dòng: mất vì giá, vì đối thủ có sẵn quan hệ, vì khách hoãn ngân sách. Sau hai ba tháng nhìn lại, bạn sẽ thấy mình hay rơi ở khâu nào. Nhiều bạn trong nhóm mình phát hiện ra họ không thiếu khách, mà thiếu bước gọi lại sau khi gửi báo giá.
Khi nào thì nên xin điều chỉnh chỉ tiêu?
Có. Và không phải lúc nào xin điều chỉnh cũng là đang né việc. Mình chấp nhận điều chỉnh khi có thay đổi khách quan: công ty đổi giá giữa kỳ, sản phẩm bị hết hàng, khu vực bị chia lại, hay một khách lớn dừng hợp tác vì lý do không phải do người bán. Những lúc đó giữ nguyên con số cũ chỉ làm người ta nản rồi nghỉ.
Điều mình không chấp nhận là xin giảm vào tuần cuối mà không có số liệu. Muốn đề xuất thì mang theo bảng phép tính ngược và pipeline, chỉ ra đâu là chỗ thay đổi. Người quản lý nào cũng dễ nói chuyện hơn khi thấy bạn hiểu rõ con số của mình.
Đạt chỉ tiêu bằng cách dồn đơn tháng sau sang tháng này cũng là một kiểu tự làm khó mình. Mình từng thấy nhiều bạn kéo đơn sớm, xin khách ký trước, tháng sau bắt đầu từ số không và lại phải chạy. Vòng lặp đó mệt hơn cả việc hụt một tháng rồi làm lại cho đều.
Mấy từ trong nghề
Quota là mức doanh số tối thiểu giao cho một người hoặc một nhóm trong kỳ, nhiều công ty dùng chữ này thay cho “chỉ tiêu”. Win rate là tỷ lệ cơ hội chốt được trên tổng số cơ hội đã đi tới bước báo giá hoặc đề xuất. Run rate là mức doanh số đang chạy hiện tại nếu giữ nguyên tốc độ tới hết kỳ, dùng để đoán sớm khả năng đạt hay hụt.